Het leven van M. Vasalis :: Centrum voor Gender en Diversiteit

Het leven van M. Vasalis

Maaike Meijer (e-mail)
Universiteit Maastricht
Centrum voor Gender en Diversiteit

Biografie van de dichteres M. Vasalis (1909-1998)

M. Vasalis is het pseudoniem van Margaretha Droogleever Fortuyn-Leemans. Aan de Nederlandse letterkunde droeg zij een klein doch frequent herdrukt, zeer bekend en bij velen geliefd oeuvre van gedichten bij. Drie bundels verschenen tijdens haar leven - Parken en Woestijnen in 1940, De Vogel Phoenix in 1947 en Vergezichten en Gezichten in 1954. Na haar dood verscheen de posthume bundel De oude kustlijn (2002). Daarnaast schreef Vasalis korte essays en compileerde zij bloemlezingen. Haar verhouding tot de sociaal-politieke kant van het literaire leven was gereserveerd.

Ofschoon zij veel schrijvers en dichters persoonlijk kende en met velen van hen – zoals Victor van Vriesland, Bertus Aafjes, Gerrit Achterberg, Gerard Reve, Judith Herzberg, Fritzi ten Harmsen van Beek - bijzondere contacten onderhield mengde zij zich zelden in poëticale discussies of publieke kritische debatten. Niet dat zij zulke poëticale opvattingen niet had: haar ideëen over poezie waren zeer uitgesproken, al uitte zijn die zelden in het openbaar. Een van de vragen die deze biografie drijft is waarom deze door het publiek zozeer op handen gedragen dichter zich zo vastbesloten verre wilde houden van deelname aan het literaire leven en sterker nog van elke inmenging van de media. Ver voor het losbarsten van het media-tijdperk leek zij de gevaren daarvan al te zien. Zij liet zich nooit interviewen, schreef zelden over het werk van anderen en hield zich verre van alle publiciteit. Haar dankwoord bij de ontvangst van de Constantijn Huygensprijs in 1971 verduidelijkt deze stellingname: in de oorlog is er in haar een besef gegroeid van de machteloosheid en de relativiteit van het individu tegenover de rampen in de wereld. Het publieke etaleren van ego kwam haar triviaal voor. Deze visie is intrigerend en bewonderenswaardig, vooral omdat Vasalis zich haar hele leven aan dit credo hield. Het zegt iets over haar boeiende en krachtige persoonlijkheid. Het zegt ook iets over gender in de literaire wereld: na haar aanvaring met de jonge Vijftigers-mannen – die haar daarop bombardeerden tot een symbool van de ‘oude’ poezie – deed Vasalis er het zwijgen toe. Tot zwijgen gebracht? De sekseverhoudingen in de sociale wereld van de literatuur zullen een belangrijke rode draad in deze biografie zijn.

Vasalis’ belang als dichter moge blijken uit het feit dat haar de twee belangrijkste oeuvreprijzen van Nederland werden toegekend: De Constantijn Huygensprijs in 1971 en de P.C. Hooftprijs in 1982. De invloed van haar kleine oeuvre op andere dichters is uitermate groot geweest – hetgeen werd gestimuleerd doordat sommige gedichten frequent werden bloemgelezen en geciteerd in schoolboeken. Dat maakte haar ook bekend en populair bij een groot publiek. Mogelijk heeft Vasalis’ zwijgen paradoxalerwijs het respect voor en de geintrigeerdheid door haar persoon alleen maar verder doen groeien.

Het uitdagende van deze biografie zal zijn dat deze het leven moet beschrijven van iemand die haar leven verborgen wenste te houden voor het grote publiek en die de privesfeer van zichzelf en anderen met grote consequentie beschermde. De normen en waarden die deze stellingname bepaalden zullen zelf in het centrum van de biografie staan. Nu de invloed van de media en het tentoonstellen van het priveleven alleen nog maar verder toeneemt is Vasalis’ visie en houding op zichzelf een belangrijk statement. Ook kies ik om die reden voor een literaire biografie, dat wil zeggen een studie die de levensfeiten en –verbanden zoveel mogelijk in dienst stelt van een beter begrip van de totstandkoming en de betekenis van het oeuvre.